Het Sociaal Liberaal Forum

Een selectie van tien punten
 
 
 

1. Beginselen

Mensen zijn sociale wezens die zoeken naar de juiste combinatie van vrijheid en verbondenheid. Vrijheid en verbondenheid zijn gebaat bij politieke democratie en een sociale markteconomie.

De overheid schept voorwaarden, luistert, en stimuleert de creativiteit en de individuele ontplooiïng van de burger. De overheid stelt zich dienstbaar in plaats van dwingend op, en laat verantwoordelijkheden aan de burger waar dat kan. En de overheid vergeet nooit haar kerntaken: het garanderen van de primaire levensbehoeften, waaronder veiligheid.

De rol van de wetenschap binnen het politieke veld is het dienen, door informatievoorziening, van de politieke en maatschappelijke discussie. In de publieke en politieke discussie dient de overheid mede te zorgen voor een klimaat van openheid en constructiviteit. Hoor en wederhoor, en het streven naar objectiviteit, dienen de norm te zijn.
 

2. Kwaliteit bestuur en democratie

Goed en betrouwbaar bestuur is een van de belangrijkste rechten van de burger.

Verminder het woud aan wetten en regels

Nederland komt om in een oerwoud van regels, wetten, artikelen XIV Sub 94b A1 etc. Bedrijfsleven, burgers en zelfs het ambtenarenapparaat zelf stoten regelmatig hun neus. Deze regelgeving werkt vertragend, is uitermate irritant en smoort de creativiteit. Van de overheid mag worden verlangd dat ze haar eigen regelgeving onderzoekt en zoveel mogelijk verouderde of onnodige wetten en regelingen schrapt. De regelgeving moet doorzichtiger worden, en bijvoorbeeld eens in de tien jaar volledig worden doorgelicht.

Burgemeester en raad

In Nederland is al jaren een discussie gaande over het al dan niet kiezen van de burgemeester. Een gekozen burgemeester zou het voordeel hebben van een grotere betrokkenheid bij de burger. Echter, een benoemde burgemeester heeft het voordeel boven de partijen te kunnen staan, zoals men in andere gevallen ook graag een beroep doet op een onafhankelijke voorzitter. Het voorbeeld van Amerika, met zijn gekozen burgemeesters, overtuigt niet wanneer het gaat om de kwaliteit van de democratie. Een beter alternatief kan het zijn om de gemeenteraadsverkiezingen vaker te houden, bijvoorbeeld jaarlijks na het vaststellen van de gemeentebegroting. Immers, partijen die duurzaam opkomen voor de belangen van de burger en die dat goed kunnen uitleggen, hoeven niet bang te zijn voor hun zetels, terwijl andere partijen, die dat niet doen en kunnen, bijtijds bijgestuurd kunnen worden.

Hoe een gemeente dit alles geregeld wil zien, is denkelijk toch vooral een zaak van die gemeente zelf. Aldus moeten gemeenten het recht krijgen per referendum te beslissen hoe de burgemeester benoemd wordt en hoe vaak er gemeenteraadsverkiezingen zijn.

Een Economisch Hof

De ervaring met de beleidsverstarring t.a.v. de laatste vijfentwintig jaar van massale werkloosheid maakt duidelijk dat de instelling gewenst is van een Economisch Hof. Dit hof wordt in de grondwet verankerd en wordt een gelijkwaardige vierde poot van Montesquieu’s klassieke "Trias Politica".

De voornaamste bevoegdheid van het Hof wordt dat ze een veto kan uitspreken over de begrotingen voor de aankomende periodes. Dit alleen wanneer zo'n begroting gebaseerd is op verwachtingen, conclusies of cijfers die niet door de gangbare wetenschappelijke inzichten gedekt worden. Het is aan het Hof, en niet aan de politiek gekozen regering, om te bepalen wat hier 'gangbaar' is. Bij haar taak zal het hof zich voornamelijk richten op het begrotingstekort en de staatsschuld, omdat deze de belangrijkste verklikkers zijn van onjuist beleid. Het Hof grijpt dus in wanneer een kabinet sociaal-economisch uit de bocht vliegt. En dat is soms meer dan nodig.

Toetsen aan de grondwet moet mogen

In Nederland is het rechters verboden om te toetsen aan de grondwet. In de praktijk houdt dit in dat wanneer een wet, en dus de toepassing daarvan, strijdig is met de grondwet, deze wet toch moet worden toegepast. Met alle gevolgen van dien. Echter, de grondwet is logischerwijs het hoogste goed. Het toetsingsverbod dient dus te worden opgeheven.
 
 

3. Werk, inkomen en sociale zekerheid

Werkloosheid is geen natuurwet, zoals velen tegenwoordig denken. Economie, en dus de arbeidsmarkt, bestaat uit een hoeveelheid krachten die samen een evenwicht bepalen. Een van de belangrijkste oorzaken van werkloosheid, vooral aan de onderkant van de samenleving, is de hoge lastendruk op laagbetaalde arbeid. Mensen die een produktiviteit kunnen genereren waarmee ze zichzelf net zouden kunnen bedruipen worden toch voor belasting aangeslagen, zodat ze gedwongen worden in de uitkeringsfuik plaats te nemen. Die situatie is nogal dom, want eenmaal in die uitkering wordt er door deze mensen toch geen belasting betaald, ze kosten alleen nog maar geld. Het is dus goedkoper om deze mensen niet te belasten en zo in staat te stellen te blijven, of te gaan, werken.

Het voorstel is dan: verhoog de belastingvrije voet tot op het huidige netto-minimumloon, en stel het eerste schijf-tarief bij om een deel van de kosten op te vangen. De werkgever is zo goedkoper uit, en de werknemer merkt er niets van. Ondertussen zorgt deze aanpak wel voor veel nieuwe banen, grotere produktie, stijging van de inkomens en minder uitkeringskosten. Daardoor zal ook voor de overheid het verhogen van de belastingvrije voet een aantrekkelijke optie zijn.

Als gevolg van deze maatregel zullen de inkomens kunnen stijgen en kan ook de sociale zekerheid in stand blijven.
 
 

4. Milieu

Een groene economie is van het grootste belang. Tot nu toe, echter, werkt het beleid van de overheid in deze niet goed. Het milieubeleid tot nu toe hinkt op twee gedachten: enerzijds willen we wel een beter milieu, maar anderzijds zijn we bang voor het verlies van banen.

Hierboven is aangegeven dat het mogelijk is om de werkgelegenheid veilig te stellen. Nu die zekerheid er is, kan ook gericht gewerkt worden aan een beter milieu. Voor een beter milieu is ook meer werkgelegenheid nodig. Nu investeren in een beter milieu bespaart ons later handen vol met geld.

Het huidige woud van wetten en regels moet geschoond worden van de maatregelen die alleen maar de schijn ophouden. Voor een goed milieubeleid moet ook gebruik worden gemaakt van marktconforme middelen. De vervuiler betaalt, het kan niet vaak genoeg gezegd worden.

Vervolgens moet het onderzoek ten bate van het milieu fors worden uitgebreid. Vaak is er de wil wel om rekening te houden met het milieu, maar ontbreekt de kennis hoe dat het beste kan. De ontwikkelde kennis kan ook verkocht worden aan het buitenland.
 
 

5. Onderwijs, cultuur en wetenschappen

Het onderwijs is het fundament waarop de toekomst rust. Alleen indien er goed onderwijs beschikbaar blijft voor ieder lid van de samenleving kan onze hoge levenstandaard gehandhaafd blijven. De zegeningen van goed onderwijs reiken echter verder dan het materiële vlak; ook in cultureel opzicht kan goed onderwijs een verrijking betekenen van onze samenleving. Onderwijs heeft daarom, samen met de werkloosheidsproblematiek en een duurzaam milieu, topprioriteit.
 

Studeren

Het huidige beleid betekent voor de studenten bestaansonzekerheid. Steeds wordt er verder beknabbeld op de beurzen, en steeds worden de collegegelden verder opgevoerd. Het resultaat van dit beleid: studenten moeten meer presteren, maar worden gedwongen om, bij gebrek aan inkomen, veel tijd te stoppen in de bijbaan. En vaak komt de studie dan in de knel. Zo heeft de samenleving zichzelf bij de neus.

Er is dus een beleid nodig dat het de student mogelijk maakt om weer full-time zijn volledige aandacht op de studie te richten. Een beleid dat stimuleert tot prestaties, zonder dat dit ten koste gaat van de bestaanszekerheid van de student. In dit beleid zal tevens het voor iedere volwassen Nederlander geldende sociale minimum eindelijk ook voor studenten moeten gaan gelden.

Er komt derhalve een studieloon op minimumloonniveau. Dit studieloon wordt uitgekeerd zonder voorbehoud en is niet terugvorderbaar. Na afloop van ieder studiejaar worden echter wel de prestaties getoetst. Iedere student mag één jaar verspelen. Wanneer er een tweede studiejaar niet wordt voldaan aan de overgangsnorm wordt de beurs stopgezet. Wie dan doorstudeert doet dat op eigen kosten, en tegen werkelijke kosten.
 
 

6. Welzijn en gezondheidszorg

Welzijn en gezondheidszorg zijn op het huidige hoge niveau te handhaven en te verbeteren.

Uitbreiding van de zorgarbeid is mogelijk via de maatregel besproken in de paragraaf over de werkgelegenheid.

Er zijn nog vele mogelijkheden voor toepassing van het marktmechanisme. Bijvoorbeeld, wanneer er meer dokters opgeleid kunnen worden, zijn normale werktijden mogelijk, kunnen de salarissen van dokters omlaag, en wordt de zorg goedkoper.
 
 

7. Wonen

Prioriteit ligt bij het aangepast wonen voor ouderen. Mensen die na de oorlog het land hebben opgebouwd verdienen een goede oude dag. Ze willen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. En dat kan.

Door het Europese landbouwbeleid zijn de grondprijzen uit het lood geslagen. Door het verkeerde belastingstelsel is eenvoudig werk veel te duur gemaakt, en kan bijna niemand het onderhoud aan de woning betalen. Hier is een wereld te winnen.
 
 

8. Recht en bestrijding criminaliteit en onveiligheid

Één van de grootste problemen van de negentiger jaren is de toegenomen onveiligheid, het gevoel dat je niet meer veilig over straat kunt, en dat je moet uitkijken wat je zegt. Voor het Sociaal Liberaal Forum is veiligheid, en het je op je gemak kunnen voelen in de openbare ruimte, één van de primaire behoeften van de burger. In onze visie moet de overheid daarom doen wat ze kan om die veiligheid van de burger te garanderen. Het SLF stelt drie maatregelen voor die de verruwing van de maatschappij moeten terugdringen:
 
 

a. Ouderschap

Eén van de belangrijkste redenen voor het ontsporen van bepaalde groepen jongeren ligt in de opvoeding. Het niet, of gebrekkig, bijbrengen van normen en waarden, teveel vrijheden geven, het zijn allemaal redenen die het (soms) mogelijk maken dat ouders de controle over hun kroost verliezen. Dat verbaast niet. Opvoeden leer je nergens, en vaak is het zo dat ervaringen tijdens eigen opvoeding worden doorgegeven. In een tijd waarin de sociale controle achteruit holt levert dat grote problemen op. Het opvoeden van kinderen, en het aspect normen en waarden daarin, moet dan een vast onderdeel gaan uitmaken van het onderwijsprogramma. Kinderen in de examenklassen van het voortgezet onderwijs en, eventueel, vervolgopleidingen als MBO, HBO en WO worden zo voorbereid op één van de zwaarste taken die er is: die van ouder.

b. Misdaad en straf

De vaak getrokken conclusie ‘meer blauw op straat = minder misdaad’ ligt in de praktijk iets genuanceerder. De cijfers spreken andere taal: tien procent meer agenten blijkt één procent minder misdaad te betekenen. Die weg is dus niet erg efficiënt, en zeer kostbaar bovendien. Het SLF stelt daarom een andere aanpak voor:
    1. Snel straffen. Maak het verband tussen crimineel feit en straf duidelijk. Een lage recidive is het gevolg.
    2. Mogelijkheden van alternatieve afhandeling, voor kleine misdaden, vergroten. Ook hier is er sprake van een relatief lage recidive.
    3. Zware hardnekkige misdaad zwaarder straffen. De celruimte die benodigd is voor deze aanpak komt vrij door de legalisatie van drugs (zie c)

c. Legalisatie soft- en harddrugs

Veel kleine, door de burger als zeer vervelend ervaren, criminaliteit staat in verband met drugs. Door legalisatie, normering en regulering van het gebruik kunnen meerdere problemen tegelijk worden aangepakt:
    1. Verslaafden begeven zich nu op het slechte pad vanwege de, uit de illegaliteit voortvloeiende, kunstmatig hoge prijs van drugs. Legalisatie kan de verslaafde dus weer op het rechte pad brengen. Vanzelfsprekend zal legalisatie wel gepaard moeten gaan met goede voorlichting en een persoonlijke begeleiding van de verslaafde.
    2. Tegelijkertijd komt de zware georganiseerde (drugs)criminaliteit buiten spel te staan.
    3. De financiële effecten voor de overheid zijn gunstig: deskundigen uit de politiewereld schatten de baten op circa 6 miljard.
Natuurlijk is het voorgaande slechts een aanzet (zoals met een 'tien punten lijst' onvermijdelijk is).

d. Privacy

In het Nederland van de negentiger jaren wordt met de privacy van de burger vaak een loopje geworden. Wie kent het niet: zit je net rustig te eten wordt je gebeld door een mevrouw die je een spaarproduct wil aanbieden. Maar ook tijdens het winkelen op straat is het niet ongewoon meer om te worden aangesproken door vertegenwoordigers die je onverhoeds besluipen om je te wijzen op de voordelen van het lidmaatschap van hun postorder boekenclub.

Recent onderzoek van de consumentenbond wees uit dat de persoonsgegevens van de gemiddelde Nederlander op 900 plaatsen geregistreerd staan. Er bestaat ook een levendige handel in adressenbestanden. Er wordt geld verdiend aan de handel in adressen van burgers, en zo worden commerciële instanties op uw spoor gebracht. Gevolg: lastige telefoontjes en een stortvloed aan commerciële post.

Er is een herwaardering van de privacy gewenst. De handel in persoonsgegevens is nader te reguleren, en de zogenaamde telemarketeering wordt een halt toegeroepen. De burger moet een grotere controle over het gebruik van gegevens om zijn of haar persoon.
 
 

9. Verkeer en vervoer

De heilige koe, en het openbaar vervoer

Een goede infrastructuur is hecht verbonden met economische ontwikkeling en het milieu. Het aantal milieuonvriendelijke auto’s moet omlaag, en dus moeten zij zwaarder worden belast. Maar dat geld moet dan wel gestoken worden in de verbetering van het openbaar vervoer, het vrachtvervoer en dergelijke, en dus niet in het dekken van begrotingsgaten. Openbaar vervoer moet goedkoop zijn, snel en bereikbaar. Dus een echt alternatief bieden voor de auto. Daarnaast moet de overheid onderzoek naar nieuwe - en schonere - krachtbronnen stimuleren.

Telewerken heeft de toekomst

De huidige - en vooral toekomstige - techniek zorgt er voor dat meer en meer mensen thuis kunnen werken, via telecommunicatiesystemen. Dit bevordert het gezinsleven, zorgt voor minder stress, en ontlast het wegennetwerk. Daarnaast heeft onderzoek aangetoond dat mensen die thuis werken veel minder snel ziek worden en op de ziektewet zijn aangewezen. Bedrijven, tot slot, kunnen besparen op de bouw van grote kantoor-complexen en auto’s van de zaak. Het ontwikkelen van de benodigde techniek, en het stimuleren van bewustwording onder ondernemers waar het de mogelijkheden van telewerken betreft is een taak voor de overheid.

Van HSL naar informatiesnelweg

Overheidsinvesteringen in infrastructurele mammoetprojecten ‘oude stijl’, waarvan de rentabiliteit niet is aangetoond, worden waar mogelijk stop gezet. HSL en Betuwelijn worden ingekrompen of geëlimineerd. De vrijkomende gelden worden ingezet in het verbeteren van de IT-infrastructuur.

Nachtvervoer over de snelweg

Aan de TU Delft is innovatief voorstel ontwikkeld voor het goederenvervoer. Bij nacht kan de linker weghelft van snelwegen gebruikt wordt voor vervoer naar nieuwe distributiecentra aan de randen van steden. Gebruik wordt gemaakt van zogenaamde 'multitrailers' die een kruissnelheid van 50 kilometer hebben, wat voor de Nederlandse afstanden ruim voldoende is. Deze multitrailers zijn veilig en milieuvriendelijk. Met dit plan is de Betuwelijn overbodig. Het plan dient zo spoedig mogelijk uitgewerkt te worden.
 
 

10. Buitenland

Europa is een gemeenschap van verschillende culturen. Naar hart is Europa een 'Europa van de vaderlanden' terwijl de ratio vraagt om gelijkwaardigheid in economische en sociale rechten en regels.

Het ontwikkelingsbeleid moet drastisch herijkt worden. Al decennia is er het drama van de goede bedoelingen en een rampzalige uitvoering. Het geld verdwijnt in de zakken van dictatoriale regimes, in hun wapenaankopen, in mislukte projecten, in een bevolkingsaanwas van nieuwe hongerenden. De herijking dient plaats te vinden naar trade not aid, toename van de locale democratie en beperking van de bevolkingsgroei.